PUNO

1 grudnia 1939 roku, w trzy miesiące od dnia wybuchu drugiej wojny światowej, powstał we Francji Polski Uniwersytet za Granicą, z tymczasową siedzibą w gmachu Biblioteki Polskiej w Paryżu. Jednym z inicjatorów i pierwszym rektorem wojennej uczelni był profesor Oskar Halecki. Rząd francuski udzielił pełnego poparcia polskiej działalności akademickiej, jednak szybki upadek Francji przekreślił szanse na jej kontynuowanie.

Krajem, w którym rozwijać się mogła polska nauka i praca akademicka w trudnych latach wojny, stała się Wielka Brytania i tu właśnie powstawały kolejno: Polski Wydział Lekarski przy Uniwersytecie w Edynburgu w roku 1941 i Polskie Studium Weterynaryjne w 1943; Polska Szkoła Architektury przy Uniwersytecie w Liverpoolu w roku 1942; Polski Wydział Prawa przy Uniwersytecie Oksfordzkim w 1944 roku i polski college na Uniwersytecie Londyńskim – Polish University College w roku 1947. Jednocześnie przez okres wojny i lata powojenne polska kadra akademicka zabiegała o utrzymanie i rozwój niezależnej uczelni wyższej, działającej zgodnie z tradycją i wymogami formalnymi polskiego szkolnictwa wyższego okresu międzywojennego.

Polski Rząd na uchodźstwie poprzez Dekrety Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z lat 1941, 1944 i 1945 starał się regulować podstawy prawne uczelni, która z czasem przybrała nazwę Polski Uniwersytet na Obczyźnie (The Polish University Abroad). Dekretem Prezydenta z dnia 15 grudnia 1952 roku, PUNO uzyskało pełne prawa prywatnej szkoły akademickiej, działającej zgodnie z ustawą o szkołach akademickich z dnia 15 maja 1933 r.

Nauki humanistyczne były od początku mocnym filarem uczelni, ale istotnym momentem w jej rozwoju było również utworzenie Wydziału Nauk Technicznych, który powstał po przyłączeniu się do PUNO, w 1962 roku, polskiej politechniki w Londynie, znanej pod nazwą RAST – Rada Akademickich Szkół Technicznych, działającej w latach 1942 – 1962.

Polski uniwersytet powstał dzięki wielkiemu zaangażowaniu organizatorów oraz życzliwej ofiarności społeczeństwa emigracyjnego. Apel ambasadora Edwarda Raczyńskiego o pomoc finansową dla PUNO spowodował, że uczelnia zaczęła otrzymywać dotacje, które pozwoliły jej na start i przetrwanie.
Mając na uwadze Polaków, którym wojna nie pozwoliła na ukończenie studiów w kraju i osiągnięcie stopni naukowych, PUNO rozpoczął prowadzenie przewodów doktorskich i habilitacyjnych z zakresu polonistyki, historii, prawa, ekonomii, socjologii oraz nauk przyrodniczych i technicznych. Drugim zadaniem było pełne i regularne nauczanie młodego pokolenia na poziomie akademickim na podstawie programów i przepisów przedwojennych polskich szkół wyższych, dostosowanych jednak do potrzeb i specyficznych warunków polskiego środowiska emigracyjnego.

Dyplomy PUNO były honorowane na wielu uczelniach zagranicznych, m.in. w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech, i Francji. Kilkunastu doktorów tej polskiej uczelni powołano na katedry uniwersyteckie w różnych krajach. Do grona profesorów PUNO należeli najwybitniejsi polscy uczeni przebywający na emigracji, z których większość znalazła zatrudnienie na obcych uczelniach.

PUNO od początków swej działalności przyjmowało okresową opiekę nad szeregiem edukacyjnych instytucji i programów. Na szczególną zasługują dwie afiliowane do PUNO jednostki: Zakład Biografistyki Polonijnej we Francji oraz Akademia Polonia Artium w Monachium.

PUNO nadało wiele doktoratów honorowych – w latach ostatnich wśród uhonorowanych znaleźli się: Dame Cecily Saunders, profesor Józef Rotblatt, Jan Nowak-Jeziorański, Sir Leszek Borysiewicz, Ksiądz Zdzisław Peszkowski, profesor Michał Kleiber, Zbigniew Brzeziński.